Би “Улаан пальто” киног үзэхээр зорьж очихдоо нэг л зүйлийг тодорхой мэдэж байлаа, уйлна гэдгээ. Хэдийгээр киноны улаан хорхойтон, дэлхийн хамаг л шилдэг гэсэн кинонуудыг нээлттэй нь уралдан байж очиж үздэг, нэг л их дэлхийн хувь заяа, зөгнөлт ертөнцөд дурласан нэгэн боловч эгэл амьдралаас үүдэн гарсан ахуйн сэдэвт кинонууд цаанаа л сэтгэл догдлуулдаг нь үнээн. Үзсэн хүн болгон нэг л бодолд автаж, дотогшоо өөрийгөө чагнасан мэдрэмж тээн нүд нь бүлцийсэн байгаагаас үндэслэхэд “Улаан пальто” бол сэтгэл хөдөлгөсөн, дотоод сэтгэлийн утсыг чивчиртэл татаж чадсан бүтээл бололтой. Ийн бодол тээн “Өргөө-1” дотор сууж байв.
Эргэн тойрон голдуу залуус байхаас гадна бие давхар гэргийгээ дагуулсан халамжтай нөхрүүд, хүүхдээ хөтөлсөн ээж, аав олноор үзэгдэх нь гэр бүлийн кино үзэхээр ирсний шинж. Надтай ижил “Улаан пальто”-г сонгосон болох нь ярианаас нь анзаарагдаж байв. Гэрэл зургийн аппаратны цүнхээ дэргэдээ тавьчихаад нээлтийн зураг авахаар явсан зурагчныхаа цүнхийг өвөр дээрээ тавиад эргэн тойрныг ажиглаж суутал хажууд хоёр охин ирж зогсов. Нүүрээ хааш яаш халтартуулан будаж, наасан хиймэл давхраа сормуус нь илт анзаарагдах тэд харцаараа намайг ширэв татав.
-Энэ цүнх хэнийх вэ?
-Минийх.
-Цааш нь болгочих, наана чинь суумаар байна. Амнаас нь бохь нь уначих шахан тас няс дуугаран гараа савчин зогсоо нь үнэн хайнга.
Би хойшлуулав. Дахиад нэг нь араас нь гарч ирснээ
-Энэ таных биш гэсэн үү, тэ? Би суух гэсэн юм.
-Минийх мөн харин хааш нь тавьдаг юм билээ?
-Ард чинь зай байна шүү дээ, сонин юм бэ?... Удвал зодуулах шинжтэй. Нөгөө хоёр чинь сууснаа, “Цүнхнээс нь хол суу” гэж шивнэлдэж байна. Орчин үеийн хүүхдүүдийн хэг ёг адруу гэж.
Тун таагүй уур амьсгалтай гурван хүн зэрэгцэн сууж байлаа. Удаа ч үгүй “Өргөө-1”-ийн хаалга цэлийтэл нээгдэж загварын сэтгүүлээс буугаад ирээ юу гэмээр бүсгүйчүүд орж ирлээ. Мисс Ч.Мичидмаа, Ц.Нямцэцэг нар “Улаан пальто”-ны хоёр дахь нээлтэнд саатан мориллоо. Алхаа гишгээ, өмссөн зүүсэн нь танхим дүүрэн хүмүүсийн харааг булааж байна. Удалгүй топ О.Байгаль, топ Э.Одгэрэл нар гунхсаар орж ирэв. Нөгөө миний хажууд суусан ааширхуу хоёр охины нэг нь тэднийг харж алмайрсанаас болсон уу, бүү мэд попкорноо алдаад шалаар нэг юм болов. “Би цэвэрлэгч дуудаад ирье” гэж нэг нь гүйсэн хойно нөгөө охин нь шалаар нэг попкорны ард царайгаа үл мэдэг улалзуулан суув. Одоо харин миний хол суух ээлж. Ганцаараа торойтол суугаад үлдсэн тэр охин юун нөгөө эхний бардам цэхэлзүүр төрх байх вэ дээ.
Ийнхүү топууд болон бас бус үзэгчдийн хамтаар “Улаан пальто”-ны өмнө тухаллаа. “Шүүдэр” продакшны дэлгэцийн хоёр дахь бүтээл энэхүү кинонд топ модель, “Baigali beauty”-ийн захирал, жүжигчин О.Байгаль, жүжигчин О.Долгор, хөтлөгч, жүжигчин Т.Өөдөө нар тоглосон юм. Мэдээж хамгийн хамгийн гол дүр болох бяцхан охиныг мартаж болохгүй.
О.Долгорын хувьд төгс зохицол уу?
“Үл таних бүсгүй”-гээс бид юу хүлээх бас хүсэх вэ? Их урлагт богинохон хугацаанд “тасархай” орж ирсэн тэрбээр нүдэнд дулаахан, хөөрхөн, хүсэмжит бүсгүй гэхчлэн олон тодотголтой. Энэ кинонд тэрээр хөдөөнөөс ирсэн, гэр хороололд амьдардаг оюутан охины дүрийг бүтээж. Анагаахын оюутан, зөөгч бүсгүй үйл явдлуудын гол холбогч. Эцэс сүүлдээ ээдрээт явдлын учгыг тайлахаар хэргийн араас эрэл сурал болж явсан хорооны цагдаатай дотносож ч магадгүй байдлаар кинонд үзүүлдэг. Гэхдээ кинон дээр л тийм дүр байгаа юм биз дээ. Нээлтийн ёслол болгон дээр хайнга хувцаслаж, ёстой гэр хороололд амьдардаг оюутан охин шиг байдлаар биеэ авч яваа О.Долгор үзэгчдийг гайхшруулав. Гудамжинд явж байгаа юм шиг хайнга хувцаслаж нээлтийн тайзан дээр алхсан ч хөөрхөн харагдана гэж тэрэнд ямар чөтгөр нь шивнэж орхив бүү мэд. Эсвэл тэр үнэхээр дүрдээ орчихоод одоо болтол гарч чадахгүй байж ч болох юм. Мэдээж киноны дүрийн хувьд төгс болсон. Зохиолч хөдөөний хоёр хүүхэд хотод орж ирээд хоорондоо юу ярих вэ, ямар хоол хийж идэх, ямар хувцас өмсөх гэхчлэн бүгдийг маш нарийн тооцоолсон байлаа. Энэ төрлийн кинонд харилцан яриа маш чухал. Ямарсайндаа О.Долгорын өмнө нь тоглосон бүх дүрүүдийг мартчихаад “Нээрээ хөдөөнөөс ирсэн ч билүү” гэж бодож суух вэ дээ.
О.Байгаль хүн болгонд алчуурны “өртэй”!
Бидний сайн мэдэх Солонгосын сериалын домог болсон жүжигчид тийм байлаа гээд бүх кинонд уралдаж очиж тоглоод байдаггүй. Манайх шиг өө, нөгөө л хэн үү, аан тэр тэр л тоглосон биз гэсэн таамаг бараг дэвшүүлэх боломжгүй гэсэн үг. Тэр утгаараа О.Байгаль “битүү” хүн байлаа. Түүнээс юу гарах, ер нь ямар арга барилтай жүжигчин болох, дэлгэцэнд ямар харагдах гэхчлэн олон, олон асуултыг энэ өдрүүдэд би өөртөө тавьж байсан ч нэг л барьцгүй. Ёстой үзэж л мэдэхээс өөр сонголт байсангүй. Тэр утгаараа түүний дүрээ бүтээж байгаа байдал үзэгчдэд шууд хүрч байв. Бид бусад жүжигчдийг уйлахаараа, уурлахаараа, хүн загнахаараа, гуниглахаараа ямар харагддагийг ерөнхийд нь гадарлана. Ямар сайндаа зарим нэгийг нь уйлж байхад өмнөх дүр төрхийг нь төсөөлөөд дагаж уйлах битгий хэл инээж байх вэ дээ.
О.Байгалийн нүдний харц, амьсгалах амьсгаа, алхаа гишгээнээс нь үрээ алдсан эхийн гуниг нэвт мэдрэгдээд болдоггүй. Мэдээж баян авхай сайхан хувцаслаж, маникур нь хэд, хэд өөрчлөгдөж, гадаад байдал талаас үзүүштэй зүйл их байлаа. Яасан ч цэмцгэр юм бэ дээ.
“Саяана ...” гэж охиноо машинд дайруулахад хашгирсан түүний дуу хоолой одоо ч чихэнд сонсогдож, нурууны шар үс босох шиг болж байна. Яг энэ хэсэг дээр хүмүүс хамаг нулимсаа барж, танхим дүүрэн хүмүүс мэлмэртлээ уйлсан. Тэр амьдрал дээр эх хүн. Үртэй хүний гол гурав тасардаг гэдэг. О.Байгаль энэ дүрийг гаргахын төлөө голоо хэд таслан байж тийм гунигт дүр төрхийг бүтээгээ бол? Магадгүй дараа нь тэр стресснээсээ гарах гэж багагүй шаналсан болов уу гэж бодогдов. Тэр авто машины ослоор хүүхдээ алдсан мянга мянган ээжүүдийн гунигийг дэлгэцэнд шингээв. Мэдээж ийм дүрийг гаргахын тулд асар их судалж, дүр дээрээ ажилласан байх. Тэр өглөө нь жүжигт тоглоод бусад цагаараа кино зураг авалтанд оролцож, рекламанд дүр бүтээх мэтийн “хайрцаг”-наас бууж ирсэн хүн биш. Удаан хугацаанд их урлагаас хөндийрч, амарсан тархи, зүрх, сэтгэлээс ийм сайн дүр, жүжиглэлт гардаг учраас дэлхийн кинонууд жүжигчдээ цаг хугацааны хувьд заагтайгаар дүрд сонгодог байх нь.
Тэр бидний дотоод сэтгэлийг уудалж, нулимсыг барж, гуниглуулж, шаналуулсан. О.Байгаль энэ кинонд нулимсаа арчих алчуургүй ирсэн хүн бүхэнд “өртэй” гэж бодогдов. Түүнтэй хамт үзсэн найзууд, загварын ертөнцийн сайхан бүсгүйчүүд мэлмэртлээ уйлж киноны төгсгөлд найзыгаа нэг нэгээрээ дотночлон тэвэрч, халуун баяр хүргэж байв.
Т.Өөдөө ба Ч.Энхнамуун
Хөтлөгч, жүжигчин Т.Өөдөө энэ удаад гэр хорооллолд авто машин засварчин нөхрийн хамт амьдардаг, эмнэлэгт асрагч ажилтай бүсгүйн дүрийг бүтээв. “Тату”-г дуурайдаг галзуу бүсгүй банштай цай хийсэн шигээ суугааг харахад цочир сонин мэдрэмж. Эмнэлгийн халат, түргэний тэрэг, таван ханатай гэр дотор мах хөшиглөн суух, хүүхдээ цэцэрлэгээс авч байгаа дүр зураг гэхчлэн Т.Өөдөө цоо шинэ мэдрэмжийг үзэгчдэд төрүүлэв. Бид тэр хүний талаар ер нь юу ч мэддэггүй бололтой. Ийм дотортой жүжигчин байж шүү. Дүр дээрээ ихэд сайн ажилласан нь илэрхий, түүнийг мэдэхгүй хүн бол нээрээ л гэр хороололд бүх насаараа амьдарсан хүн гэж эндүүрэм байлаа.
Ч.Энхнамуун охин бол мянга мянган хүүхдүүдийн төлөөлөл. Хүүхэд болгон өөрийн гэсэн ертөнцтэй гэдгийг бид хэдийнэ мартжээ. Цаг, наргүй бидний амьдрал хүүхдээ хэзээ хамгийн сүүлд анхааралтай сонсож, ярилцаж ойлгохыг хичээв гэдгийг ч мартуулж. Гэдэс цатгалан, мөр бүтэн явуулах гэхээс илүү хүүхдүүд ээж ааваасаа юуг хүсдэг болохыг Ч.Энхнамууны дүрээр зохиолч илэрхийлжээ. Бид үнэхээр сайн ээж, аав байж чаддаг уу? Хүүхэд маань ганцаарддаг юм биш биз? Хэн ч өөрийг нь сонсохгүй ойлгохгүй байгаагаас болж шаналдаг юм биш биз? Бодох л асуудал.
“Улаан пальто” киноны гол философи, гэр бүл хийгээд гэр бүл, үр хүүхдэдээ өгөх хайрыг биднээс нэхэж байлаа. Хамгийн дутагдалтай байгаа зүйлийг нь олж харсан учраас, өгүүлсэн учраас үзэгчид уйлсан. Хүүхдүүд зам тээврийн осолд олноор өртөж байгаа нь бидний хайхрамжгүй байдалтай ч гэсэн тодорхой хэмжээгээр холбоотой. Хэчнээн харууссан ч эргэж ирэхгүй, алдвал нөхөж олох боломжгүй зүйл амьдралд бий. Кино мэдээж сайхан төгссөн. Хойт насандаа охин нь өмнөх амьдралын ээж, аавыгаа эрж сурсаар байгаад олох тохиолдол олон байгаасай. Гэвч тийм аз тэр бүр тохиох болов уу? Тэгэхээр яах билээ? Амьддаа бие биеэ хайрла.
Бид хайр гэдэг сэдвээс үргэлж зугтдаг болж. Хайр байдгийг ч мартаж. Гэр бүлдээ ядаж хайраар дүүрэн амьдраасай гэж зохиолч Б.Шүүдэрцэцэг хүсжээ. Түүний бүтээлээс хайр мэдрэгдэж байлаа.
Салхи сэвэлзтэл салхилсан Баасан гаригийн орой байлаа. “Өргөө-1”-ээс гараад зам хөндлөн гарахдаа яагаад ч юм түгшив. Эргэн тойрон ганцаараа явж байгаа хүүхдүүд байвал зам гаргаад өгчих хэмжээний бяцхан сайхан сэтгэл хүн бүрт байгаасай. Дэгж дэрвэх насанд нь үрээ алдсан эцэг, эхийн сэтгэлийн шаналлыг хэрийн хүн ойлгоно гэж үү?
Баярлалаа, Б.Шүүдэрцэцэг! Бидний мэддэг юм шиг хэрнээ хамгийн их үл хайхарсан амьдралын асуудлыг тархинд, зүрхэнд сийлж өгсөнд чин сэтгэлээсээ талархмаар байна.
Хүүхэд бүхэн инээхэд хүн нэг бүрийн оролцоо, туслалцаа, дэмжлэг хэрэгтэй. Энэ бол ХАЙР.
Б.УЯН
Сэтгэгдэл (69)